Các phương thuốc trị nám bôi ngoài – Phần I

Lựa chọn kem trị nám dạng bôi vốn đã rất phổ biến. Điều đó đã xây dựng một niềm tin rằng nám da rất khó chữa và chỉ cần ngừng thuốc, nám sẽ trở lại. Vậy đâu là các phương thuốc trị nám da dùng để bôi ngoài? Cơ chế hoạt động và một số tác dụng phụ của các thành phần này là gì?

1.Phương thuốc trị nám bôi ngoài bằng Steroid

Steroid được bào chế dưới dạng kết hợp với các hoạt chất khác, như tretionin,  cho tác dụng tổng hợp và làm giảm bớt tính gây kích ứng của sản phẩm. Steroid thường kết hợp với HQ và RA cho ra những mỹ phẩm có tác dụng tốt trong các thử nghiệm lâm sàng.
Sử dụng các steroid mạnh trong thời gian dài có thể gây ra hiện tượng suy giảm sắc tố ở những vùng da thường. Cơ chế làm trắng của các steroid là khả năng ức chế sự sản sinh melanin thông qua các chất trung gian hóa học.

Những steroid có tác dụng mạnh, có thể sử dụng đơn độc và cho đáp ứng điều trị tốt, tuy nhiên, phương pháp này không được khuyên dùng vì thường gây  nhiều tác dụng không mong muốn như kích ứng, hiện tượng giống như mụn đỏ trên da, teo da, giãn mao mạch, rậm lông.

2. Phương thuốc trị nám bôi ngoài bằng Acid glycolic

Acid glycolic là một acid alpha-hydroxy, trong các sản phẩm làm trắng da, acid glycolic thường kết hợp với các chất khác ở nồng độ 5 – 10%. Nó có tác dụng tái cấu trúc biểu bì và đẩy mạnh quá trình tróc da, đặc biệt với những thương tổn sắc tố, acid glycolic giúp phân tán sắc tố rất nhanh. Bên cạnh đó, acid này còn có tác dụng giảm sản sinh melanin bằng cách ức chế enzyme tyrosinase.

Thành phần trị nám da này chỉ gây ra một tác dụng không mong muốn là kích ứng, thường được xử lý bằng cách tạm ngừng sử dụng và kem dưỡng ẩm.

3.Phương thuốc trị nám bôi ngoài bằng Acid Kojic ( KA)

Acid Kojic là chất làm trắng phổ biến nhất trong các sản phẩm điều trị nám. Chúng được chiết xuất từ một số loài nấm như Acetobacter, Aspergillus, Penicillium. Khả năng xóa mờ vết nám của KA đến từ khả năng chống oxy hóa và ức chế sự sản sinh tyrosinase.
Acid Kojic có mặt trong hầu hết các liệu pháp điều trị, tuy nhiên, nó thường gây kích ứng, viêm da hoặc ban đỏ nhưng ở mức độ nhẹ hơn nhiều các hoạt chất khác. Nồng độ sử dụng KA dao động trong khoảng từ 1 – 4 %. Để có hiệu quả hơn, KA thường được kết hợp với Hydroquinone, acid Glycolic.

4.Phương thuốc trị nám bôi ngoài bằng Tretinoid

Tretinoin làm đẩy nhanh quá trình loại bỏ sắc tố thông qua quá trình tái tạo biểu bì và đẩy nhanh quá trình này để làm giảm thời gian liên hệ giữa tế bào sừng và  tế bào sinh melanin, nên có khả năng hạn chế sự cháy nắng, sạm da. Ngoài ra, hợp chất này còn giúp ngăn chặn sự tạo thành hắc sắc tố trên da gây ra bởi UVB do làm giảm hoạt động của men tyrosinase. Acid này tác động lên tyrosinase ở giai đoạn sau sao chép  và các protein liên quan đến tyrosinase.

Tác dụng phụ thường gặp khi sử dụng tretionin là ban đỏ, ngứa, rát, khô, đóng vảy trên da. Viêm có thể dẫn tới thâm da, đặc biệt hay xảy ra với làn da tối màu. Khi điều trị bằng RA tốt nhất nên dùng thêm kem chống nắng.

5.Phương thuốc trị nám bôi ngoài bằng Acid Azelaic

Acid azelaic có tác dụng ức chế cạnh tranh với tyrosinase. Ban đầu, hoạt chất này được sử dụng trong điều trị mụn nhưng do tác động trên tyrosinase nên sau đó được đưa vào sử dụng trong điều trị các bệnh về rối loạn sắc tố da như nám, tàn nhang.
Cơ chế tác dụng: Acid Azelaic có khả năng ức chế tổng hợp DNA và các enzyme ở ty thể, dẫn tới làm giảm tác dụng gây độc  các tế bào sinh melanin. Acid azelaic không làm mất sắc tố ở những ở những vùng da bình thường, do vậy, nó có tác dụng chọn lọc lên những tế bào sinh melanin bất thường.

Nghiên cứu chỉ ra rằng acid azelaic với nồng độ 20% tương đương với hydroquinone nồng độ 4% trong điều trị nám, tàn nhang và không gây ra tác dụng không mong muốn. Ngoài ra, sự kết hợp giữa acid azelaic và tretionin 0.05% hoặc acid glycolic 15 – 20% sẽ làm tăng tác dụng làm trắng và dễ sản xuất hơn. Tác dụng không mong muốn của acid azelaic bao gồm: ngứa, ban đỏ, rát.